12. Yargı Paketi kapsamında ceza hukukuna ilişkin dikkat çeken düzenlemelerden biri, kamuoyunda “IBAN mağdurları” olarak adlandırılan kişiler hakkında öngörülen ceza indirimi düzenlemesidir. Söz konusu düzenleme, banka hesabını, kredi kartını, ödeme aracını veya bu araçların kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri başkasına veren kişilerin ceza sorumluluğuna ilişkindir.
Son yıllarda dolandırıcılık dosyalarında, özellikle banka hesaplarının üçüncü kişilere kullandırılması sık karşılaşılan bir sorun haline gelmiştir. Uygulamada bazı kişiler, belirli bir menfaat karşılığında kendi banka hesabını veya IBAN bilgisini başkasının kullanımına açmakta; bu hesaplar daha sonra dolandırıcılık suçu kapsamında elde edilen paraların aktarılması, saklanması veya başka hesaplara gönderilmesi amacıyla kullanılabilmektedir.
Mevcut uygulamada bu kişiler, olayın özelliklerine göre dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak kapsamında yargılanabilmektedir. Ancak her dosyada hesabını kullandıran kişinin dolandırıcılık eyleminin tamamına ne ölçüde dahil olduğu, suçun planlanmasına katılıp katılmadığı, mağdurla temasının bulunup bulunmadığı ve kastının kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
12. Yargı Paketi ile öngörülen düzenleme de tam olarak bu noktaya ilişkindir. Düzenleme, kişinin dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirakinin yalnızca banka hesabını, kredi kartını, ödeme aracını ya da bunların kullanılmasını sağlayan bilgileri başkasına vermek fiiliyle sınırlı olduğu hallerde uygulanacak bir ceza indirimi mekanizması getirmektedir.
Bu nedenle düzenleme, banka hesabını başkasına kullandıran herkes hakkında otomatik olarak cezasızlık sonucu doğuracak bir af düzenlemesi değildir. Fiilin suçla bağlantısı, kişinin haksız menfaat amacıyla hareket edip etmediği, hesabın hangi amaçla verildiği, paranın kaynağının bilinip bilinmediği ve kişinin dolandırıcılık eylemindeki rolü her somut olayda ayrıca incelenecektir.
Düzenlemenin hukuki önemi, iştirak sorumluluğunun derecesi bakımından ortaya çıkmaktadır. Ceza hukukunda suça iştirak eden kişinin sorumluluğu, yalnızca eylemle bağlantılı olmasına göre değil; kastına, suç üzerindeki hakimiyetine, mağdurla temasına, organizasyon içindeki konumuna ve sağladığı katkının ağırlığına göre belirlenir. Bu sebeple yalnızca hesap bilgisini vermekle sınırlı kalan kişi ile dolandırıcılık eylemini planlayan, yöneten veya mağdurla doğrudan iletişim kuran kişinin aynı hukuki konumda değerlendirilmemesi amaçlanmaktadır.
Bununla birlikte, hesap kullandırma fiilinin hafife alınmaması gerekir. Kişinin hesabını belirli bir menfaat karşılığında başkasına vermesi, özellikle hesabın dolandırıcılık faaliyetlerinde kullanılabileceğini bilmesi veya bilebilecek durumda olması halinde ciddi ceza sorumluluğu doğurabilir. Düzenleme, bu fiili tamamen hukuka uygun hale getirmemekte; yalnızca belirli şartların varlığı halinde cezada indirim yapılmasına imkan tanımaktadır.
Paket kapsamında öngörülen geçiş hükümleri de önemlidir. Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçundan hüküm verilmiş ve dosyası kanun yolu incelemesinde olan kişiler bakımından yeni hükmün uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilecektir. Dosyası infaz aşamasında olan bazı kişiler bakımından ise mağdur zararının belirli süre içinde giderilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma imkanı gündeme gelebilecektir.
Bu yönüyle düzenleme, hem devam eden yargılamaları hem de kesinleşmiş mahkumiyetleri etkileyebilecek niteliktedir. Ancak her dosyada kişinin eyleminin yalnızca hesap bilgisi kullandırmakla sınırlı olup olmadığı, suçtan elde edilen menfaatten pay alıp almadığı, dolandırıcılık organizasyonuna bilinçli şekilde dahil olup olmadığı ve mağdur zararının giderilip giderilmediği ayrıca incelenmelidir.
Düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde, özellikle banka hesabı kullandırma nedeniyle dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçundan yargılanan kişiler bakımından dosyanın kapsamı, hesap hareketleri, para transferleri, failin kastı, mağdurla temas durumu ve varsa zarar giderimi birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuk Desteği